Kredyt może być świetnym narzędziem, ale też groźnym wrogiem. To duża decyzja, którą każdy powinien dobrze przemyśleć.
Kredyt może oczywiście pomóc na wiele sposobów. Może pomóc kupić mieszkanie, więc zamiast płacić czynsz właścicielowi, spłacasz własne cztery kąty. Może pomóc założyć firmę, o której od zawsze marzysz. Może też uratować sytuację, gdy coś pójdzie nie tak, choć pierwszym zabezpieczeniem zawsze powinna być twoja poduszka finansowa.
Długi stoją jednak także za wieloma trudnymi sytuacjami życiowymi. Osoby o niższych dochodach bywają zmuszone pożyczać i mogą wpaść w spiralę zadłużenia. Zła historia kredytowa oznacza najgorsze oferty, a wyjść z takiej sytuacji jest trudno. Niech kredyt będzie dobrym sługą i nie pożyczaj na wakacje ani na codzienne dobra konsumpcyjne.
Czym jest dług?
Dług to pożyczone pieniądze, dzięki którym możesz zrobić większe zakupy, niż inaczej byłoby cię stać. Oddajesz je później, z odsetkami, a czasem także z opłatami. Tyle wie większość z nas, ale za kulisami kryje się dużo więcej, a temat szybko się komplikuje. Poniżej wyjaśniamy podstawowe pojęcia, które spotkasz, gdy mowa o rodzajach długu i o tym, jak nim zarządzać.
Różne rodzaje kredytów
Potrzebujesz pożyczyć pieniądze? Najpierw ustal, jaki rodzaj kredytu pasuje do twojej sytuacji. Oto kilka popularnych:
Kredyt hipoteczny
Jeśli kupujesz dom lub mieszkanie albo refinansujesz kredyt na nie, to jest kredyt dla ciebie. Dla większości osób mieszkanie to najcenniejszy składnik majątku, dlatego biorą ten długoterminowy kredyt. Często spotyka się okresy spłaty od 25 do 30 lat, choć zależą one od kraju i kredytodawcy. Kredyt hipoteczny niełatwo dostać. Kredytodawcy uważnie sprawdzają twoją historię kredytową, oszczędności i formę zatrudnienia. W zależności od tego, gdzie mieszkasz, obowiązują różne zasady co do tego, ile możesz pożyczyć, jaka może być najwyższa miesięczna rata i jaki jest minimalny wkład własny. Nasz kalkulator kredytu hipotecznego pokaże, ile kredyt kosztowałby cię co miesiąc.
Kup teraz, zapłać później
Usługi typu „kup teraz, zapłać później”, czyli płatności odroczone, pozwalają dostać zamówienie od razu i zapłacić za nie później, często w kilku ratach albo w ciągu miesiąca. Używane ostrożnie mogą pomóc przy niespodziewanym wydatku przed kolejną wypłatą. Łatwo jednak stracić rachubę przy kilku takich płatnościach naraz, a spóźnienie może oznaczać opłaty. Na takie sytuacje zawsze polecamy poduszkę finansową, żeby nie trzeba było pożyczać, gdy tylko coś pójdzie nie tak.
Karta kredytowa
Karta kredytowa pozwala płacić pieniędzmi kredytodawcy. To on ustala oprocentowanie i twój limit kredytowy. Zwykle jest okres bezodsetkowy, w którym możesz spłacić dług bez odsetek. Potem oprocentowanie jest zazwyczaj wysokie, więc zadbaj o to, żeby spłacić zadłużenie na czas. Karty kredytowe są przydatne, ale mogą wymknąć się spod kontroli, jeśli używasz ich bez planu. Zanim ruszysz na zakupowe szaleństwo, poznaj plusy i minusy: z kartą kredytową łatwo wydać za dużo, a nieostrożne korzystanie z niej może prowadzić do kolejnych długów. Z drugiej strony w wielu krajach karta pomaga budować historię kredytową i może być rezerwą na nagłe sytuacje.
Kredyt dla firm
Nie każdy dług jest zły. Bez długu przepadłoby wiele świetnych okazji do rozwoju i wiele nowych pomysłów. Kredyt dla firm może na przykład pomóc założyć własną działalność, zarabiać i spłacić zadłużenie. Może się to opłacić, ale zawsze istnieje ryzyko, że zostaniesz z nieudanym biznesem i kredytem do spłaty.
Kredyt studencki
Kredyty studenckie zwykle finansują studia wyższe. Inaczej niż stypendia czy granty, trzeba je spłacić, często z odsetkami. To, jak działają kredyty studenckie i ile kosztują, bardzo różni się między krajami. Spłata może zająć wiele lat, ale dyplom może też otworzyć drogę do lepszej pracy i wyższych zarobków.
Leasing
Leasing ma wiele form. Najczęstsza to wynajem składnika majątku, na przykład samochodu, którego właścicielem jest firma leasingowa. Jeśli potrzebujesz samochodu, możesz wziąć go w leasing, zamiast kupować od razu. Na koniec umowy oddajesz auto albo je wykupujesz, płacąc jego wartość końcową. W czasie trwania leasingu samochód nie jest twoją własnością, ale to nadal może być rozsądny sposób, żeby go mieć.
Najważniejsze pojęcia
Żeby łatwiej było ci się poruszać w temacie, oto kilka często używanych pojęć:
Scoring kredytowy
Z twojej historii kredytowej powstaje scoring, czyli ocena punktowa. Odzwierciedla między innymi to, ile masz do spłaty, jakie masz rodzaje rachunków, jak długo je masz i czy zdarzały ci się spóźnienia. Ma pokazywać, jak odpowiedzialnie spłacasz długi. Wyższa ocena sprawia, że lepiej wypadasz w oczach kredytodawców. Nie każdy kraj stosuje scoring kredytowy, ale większość ma coś podobnego, na przykład rejestr dłużników. W Polsce historię kredytową gromadzi Biuro Informacji Kredytowej (BIK).
Odsetki
Gdy pożyczasz pieniądze, nie wystarczy oddać pierwotnej kwoty. Odsetki to procent naliczany od pożyczonej kwoty i to na nich zarabia kredytodawca. Niektórzy nieuczciwi pożyczkodawcy naliczają skrajnie wysokie odsetki i celują w osoby ze słabą historią kredytową, które nie mogą pożyczyć nigdzie indziej. Uważaj i pożyczaj tylko od sprawdzonych instytucji.
Zobowiązanie
Zobowiązanie to kwota, którą masz komuś do zapłacenia i która nie została jeszcze spłacona, na przykład kredyt bankowy, kredyt hipoteczny, zaległe podatki albo nieopłacone faktury. Zobowiązanie to pojęcie szersze, a dług jest jednym z jego rodzajów.
Konsolidacja
Konsolidacja długów pozwala połączyć kilka długów w jeden kredyt z jedną miesięczną ratą. Jeśli co miesiąc żonglujesz wieloma spłatami, warto się jej przyjrzeć. Często da się uzyskać lepsze warunki, na przykład niższe oprocentowanie albo mniejsze raty. Więcej przeczytasz w naszym poradniku o konsolidacji długów.
Refinansowanie
Refinansowanie jest podobne do konsolidacji, ale zwykle oznacza zastąpienie jednego długu innym, na lepszych warunkach, na przykład z niższym oprocentowaniem albo mniejszymi ratami.
Upadłość
Upadłość to postępowanie prawne dla osób lub firm, które nie są w stanie spłacić długów. Upadłość można ogłosić wtedy, gdy sytuacja raczej się nie poprawi i jest mała szansa na spłatę. Twój majątek może zostać wyceniony i przeznaczony na spłatę wierzycieli, a nawet wtedy nie zawsze uwolnisz się od wszystkich długów. Potem przez lata zwykle trudno dostać większy kredyt. Żeby stanąć na nogi, trzeba odbudować historię kredytową i bardzo ostrożnie gospodarować dochodem. Zasady bardzo różnią się między krajami.
Spłaty
Spłaty to regularne raty, którymi oddajesz pożyczone pieniądze. Zrozumienie, jak działają twoje spłaty, i plan na nie to podstawa dobrej kondycji finansowej. Okres spłaty zależy od kredytu. Kredyt hipoteczny spłaca się zwykle dziesiątki lat, a kredyt samochodowy można spłacić w kilka lat.
Kapitał
Kapitał to kwota, którą pierwotnie pożyczasz. Twój łączny dług to kapitał plus odsetki, które od niego narastają.
Programy oddłużeniowe
Programy oddłużeniowe albo programy zarządzania długiem mają pomóc łatwiej spłacić zobowiązania. Część prowadzą rzetelne organizacje doradcze non profit, ale inne pobierają wysokie opłaty albo mogą zaszkodzić twojej historii kredytowej. Zanim się zapiszesz, sprawdź, kto prowadzi program i ile on kosztuje.
Mamy nadzieję, że dzięki temu artykułowi rozumiesz długi trochę lepiej.