Kredi harika bir araç olabilir, ama tehlikeli bir düşman da olabilir. Herkesin iyice düşünmesi gereken büyük bir karardır.
Elbette kredi sana pek çok açıdan yardımcı olabilir. Ev almana yardım edebilir, böylece ev sahibine kira ödemek yerine kendi evinin borcunu ödersin. Hep hayalini kurduğun işi kurmana yardım edebilir. Bir şeyler ters gittiğinde can simidi de olabilir, yine de ilk güvenlik ağın her zaman acil durum fonun olmalı.
Öte yandan pek çok zor hayat durumunun arkasında da borç vardır. Düşük gelirli insanlar bazen borçlanmak zorunda kalır ve bir borç sarmalına düşebilir. Kötü bir kredi geçmişi en kötü teklifleri almak demektir ve bu durumdan çıkmak zordur. Kredileri iyi bir hizmetkâr olarak kullan, tatil ya da gündelik tüketim ürünleri için borçlanmaktan kaçın.
Borç nedir?
Borç, normalde karşılayabileceğinden daha büyük alışverişler yapmanı sağlayan ödünç paradır. Onu sonradan, üzerine faiz ve bazen de ücretler ekleyerek geri ödersin. Çoğumuz bu kadarını biliriz, ama perdenin arkasında çok daha fazlası var ve konu hızla karmaşıklaşır. Aşağıda borç türleri ve borcu yönetme konusunda karşına çıkacak temel terimleri açıklıyoruz.
Farklı kredi türleri
Borç para mı lazım? Önce durumuna hangi kredi türünün uyduğunu belirle. İşte yaygın olanlardan bazıları:
Konut kredisi
Ev alıyorsan ya da ev kredini yeniden yapılandırıyorsan sana göre kredi budur. Çoğu insan için ev en değerli varlıktır, bu yüzden bu uzun vadeli krediyi alırlar. 25 ila 30 yıllık geri ödeme süreleri yaygındır, ancak ülkeye ve krediyi veren kuruma göre değişir. Konut kredisi almak kolay değildir. Kredi kuruluşları kredi geçmişine, birikimine ve çalışma şekline yakından bakar. Yaşadığın yere göre ne kadar borçlanabileceğin, en yüksek aylık taksit ve en düşük peşinat konusunda farklı kurallar vardır. Konut kredisi hesaplayıcımız bir kredinin sana her ay kaça mal olacağını gösterir.
Şimdi al, sonra öde
Şimdi al, sonra öde hizmetleri siparişini şimdi alıp parasını sonra ödemeni sağlar, çoğu zaman birkaç taksitle ya da bir ay içinde. Dikkatli kullanıldığında, bir sonraki maaşından önce çıkan beklenmedik bir giderde işe yarayabilir. Ama aynı anda birkaç ödeme planının takibini kaybetmek kolaydır ve geç ödemeler ücret getirebilir. Bu tür durumlar için her zaman bir acil durum fonu bulundurmanı öneririz, böylece bir şey ters gittiği anda borçlanmak zorunda kalmazsın.
Kredi kartı
Kredi kartı, kredi veren kurumun parasıyla ödeme yapmanı sağlar. Faiz oranını ve kredi limitini bu kurum belirler. Genellikle faizsiz geri ödeyebileceğin bir süre vardır. Bu sürenin ardından faiz çoğunlukla yüksektir, bu yüzden borcu zamanında geri ödeyebileceğinden emin ol. Kredi kartları kullanışlıdır, ama plansız kullanırsan kontrolden çıkabilir. Bir alışveriş çılgınlığına girmeden önce artılarını ve eksilerini bil: kredi kartları fazla harcamayı kolaylaştırır ve dikkatsiz kullanılırsa daha fazla borca yol açabilir. Öte yandan birçok ülkede kredi geçmişi oluşturmana yardım eder ve acil durumlar için bir yedek olabilir.
İşletme kredisi
Her borç kötü değildir. Borç olmasaydı büyüme ve yeni fikirler için pek çok büyük fırsat kaçardı. Örneğin bir işletme kredisi kendi şirketini kurmana, para kazanmana ve borcu geri ödemene yardım edebilir. Karşılığını verebilir, ama batmış bir iş ve ödenecek bir krediyle baş başa kalma riski her zaman vardır.
Öğrenim kredisi
Öğrenim kredileri genellikle üniversite gibi yükseköğrenimin masraflarını karşılar. Bursların ya da hibelerin tersine geri ödenmeleri gerekir, çoğu zaman faiziyle birlikte. Öğrenim kredilerinin nasıl işlediği ve ne kadara mal olduğu ülkeden ülkeye çok değişir. Geri ödemek uzun yıllar sürebilir, ama bir diploma daha iyi işlerin ve daha yüksek maaşın kapısını da açabilir.
Leasing
Leasing pek çok biçimde karşına çıkar. En yaygını, leasing şirketinin sahip olduğu araba gibi bir varlığı kiralamaktır. Arabaya ihtiyacın varsa doğrudan satın almak yerine leasing ile kiralayabilirsin. Sözleşme bittiğinde arabayı iade eder ya da kalan değerini ödeyerek satın alırsın. Leasing süresince arabanın sahibi sen olmazsın, ama bu yine de araba edinmenin mantıklı bir yolu olabilir.
Bilmen gereken temel terimler
Konuda yolunu bulmana yardım etmek için sık kullanılan bazı terimler:
Kredi notu
Kredi geçmişin kredi notunu oluşturur. Ne kadar borcun olduğu, ne tür hesaplarının bulunduğu, bunların ne kadar eski olduğu ve geç ödeme yapıp yapmadığın gibi şeyleri yansıtır. Borcunu ne kadar sorumlu biçimde geri ödediğini göstermelidir. Daha yüksek bir not, kredi verenlerin gözünde seni daha iyi gösterir. Her ülke kredi notu kullanmaz, ama çoğunda borçlu sicili gibi benzer bir şey vardır.
Faiz
Borç para aldığında, aldığın tutarı geri ödemek yetmez. Faiz, borç aldığın tutar üzerinden alınan bir yüzdedir ve kredi veren bu şekilde para kazanır. Bazı tefeci kuruluşlar aşırı yüksek faiz ister ve başka hiçbir yerden borç alamayan, kredi geçmişi zayıf insanları hedef alır. Dikkatli ol ve yalnızca güvenilir kurumlardan borç al.
Yükümlülük
Yükümlülük, borçlu olduğun ve henüz ödemediğin bir şeydir: banka kredisi, konut kredisi, vadesi gelen vergiler ya da ödenmemiş faturalar gibi. Yükümlülük daha geniş bir terimdir, borç ise onun bir türüdür.
Borç birleştirme
Borç birleştirme, birkaç borcu tek bir aylık taksiti olan tek bir kredide toplamanı sağlar. Her ay pek çok geri ödemeyi çekip çevirmeye çalışıyorsan bir göz atmaya değebilir. Çoğu zaman daha düşük faiz oranı ya da daha küçük aylık taksitler gibi daha iyi koşullar elde edebilirsin. Daha fazlasını borç birleştirme rehberimizde oku.
Yeniden yapılandırma (refinansman)
Refinansman borç birleştirmeye benzer, ama genellikle tek bir borcu daha iyi koşullu bir borçla değiştirmek anlamına gelir: daha düşük faiz oranı ya da daha küçük aylık taksitler gibi.
İflas
İflas, borçlarını ödeyemeyen kişiler ya da şirketler için hukuki bir süreçtir. Durumunun düzelmesi beklenmediğinde ve geri ödeme umudu az olduğunda iflasına karar verilebilir. Mal varlığın değerlendirilip alacaklılara ödeme yapmak için kullanılabilir ve o zaman bile tüm borçlarından kurtulamayabilirsin. Sonrasında yıllarca büyük bir kredi almak genellikle zordur. Toparlanmanın anahtarı, kredi geçmişini yeniden kurmak ve gelirini çok dikkatli kullanmaktır. Kurallar ülkeden ülkeye çok değişir.
Geri ödemeler
Geri ödemeler, borç aldığın parayı iade etmek için ödediğin düzenli taksitlerdir. Geri ödemelerinin nasıl işlediğini anlamak ve bir planının olması, sağlıklı finansların anahtarıdır. Geri ödeme süresi krediye bağlıdır. Konut kredisi genellikle onlarca yıl sürer, taşıt kredisi ise birkaç yılda ödenebilir.
Anapara
Anapara, başta borç aldığın tutardır. Toplam borcun, anapara ile onun üzerinde biriken faizin toplamıdır.
Borç hafifletme programları
Borç hafifletme ya da borç yönetimi programları, borçlarını daha kolay ödemene yardım etmeyi amaçlar. Bazılarını güvenilir, kâr amacı gütmeyen danışmanlar yürütür, ama bazıları yüksek ücret alır ya da kredi notuna zarar verebilir. Kaydolmadan önce programı kimin yürüttüğünü ve neye mal olduğunu kontrol et.
Umarız bu yazı borcu biraz daha iyi anlamana yardım etmiştir.