Một khoản vay có thể là công cụ tuyệt vời, nhưng cũng có thể là kẻ thù nguy hiểm. Đó là một quyết định lớn mà ai cũng nên cân nhắc thật kỹ.
Tất nhiên, khoản vay có thể giúp bạn theo nhiều cách. Nó có thể giúp bạn mua nhà, để thay vì trả tiền thuê cho chủ nhà, bạn trả dần cho chính căn nhà của mình. Nó có thể giúp bạn khởi đầu công việc kinh doanh hằng mơ ước. Nó cũng có thể là cứu cánh khi có chuyện không hay, dù quỹ khẩn cấp luôn nên là tấm lưới an toàn đầu tiên của bạn.
Tuy nhiên, nợ cũng đứng sau nhiều hoàn cảnh khó khăn trong cuộc sống. Người thu nhập thấp đôi khi buộc phải vay và có thể rơi vào vòng xoáy nợ nần. Lịch sử tín dụng xấu nghĩa là chỉ nhận được những điều khoản tệ nhất, và thoát khỏi tình cảnh đó rất khó. Hãy dùng khoản vay như một người giúp việc tốt, và tránh vay để đi du lịch hoặc mua hàng tiêu dùng hằng ngày.
Nợ là gì?
Nợ là tiền đi vay, cho phép bạn mua những thứ lớn hơn mức bạn tự chi trả được. Bạn trả lại sau, kèm lãi và đôi khi cả phí. Hầu hết chúng ta biết đến đó, nhưng đằng sau tấm màn còn nhiều điều hơn thế, và chủ đề này nhanh chóng trở nên phức tạp. Bên dưới, chúng tôi giải thích những thuật ngữ cơ bản bạn sẽ gặp khi nói về các loại nợ và cách quản lý nợ.
Các loại khoản vay
Bạn cần vay tiền? Trước tiên, hãy xác định loại khoản vay nào hợp với hoàn cảnh của mình. Đây là vài loại phổ biến:
Vay mua nhà
Nếu bạn mua nhà hoặc tái cấp vốn cho căn nhà, đây là khoản vay dành cho bạn. Với hầu hết mọi người, nhà là tài sản giá trị nhất, nên họ chấp nhận khoản vay dài hạn này. Thời hạn trả nợ 25 đến 30 năm khá phổ biến, dù còn tùy quốc gia và bên cho vay. Vay mua nhà không dễ được duyệt. Bên cho vay xem xét kỹ lịch sử tín dụng, khoản tiết kiệm và loại hình công việc của bạn. Tùy nơi bạn sống, có những quy định khác nhau về số tiền được vay, khoản trả hằng tháng tối đa và mức trả trước tối thiểu. Công cụ tính lãi vay mua nhà của chúng tôi cho thấy một khoản vay sẽ tốn của bạn bao nhiêu mỗi tháng.
Mua trước, trả sau
Dịch vụ mua trước, trả sau cho bạn nhận hàng ngay và trả tiền sau, thường chia thành vài kỳ hoặc trong vòng một tháng. Dùng cẩn thận thì nó có thể giúp bạn xoay xở một khoản chi bất ngờ trước kỳ lương tới. Nhưng rất dễ mất dấu khi có nhiều khoản trả góp cùng lúc, và trả chậm có thể bị tính phí. Chúng tôi luôn khuyên có một quỹ khẩn cấp cho những tình huống như vậy, để bạn không phải vay ngay khi có chuyện.
Thẻ tín dụng
Thẻ tín dụng cho bạn thanh toán bằng tiền của bên cho vay. Bên cho vay đặt lãi suất và hạn mức tín dụng của bạn. Thường có một khoảng thời gian miễn lãi để bạn trả lại mà không mất lãi. Sau đó lãi suất thường cao, nên hãy chắc rằng bạn trả hết dư nợ đúng hạn. Thẻ tín dụng hữu ích, nhưng có thể vượt khỏi tầm kiểm soát nếu bạn dùng mà không có kế hoạch. Trước một đợt mua sắm thả ga, hãy biết rõ mặt lợi và mặt hại: thẻ tín dụng khiến việc tiêu quá tay trở nên dễ dàng và có thể dẫn đến thêm nợ nếu dùng bất cẩn. Mặt khác, ở nhiều nước thẻ giúp bạn xây dựng lịch sử tín dụng và có thể là phương án dự phòng cho lúc khẩn cấp.
Vay kinh doanh
Không phải khoản nợ nào cũng xấu. Không có nợ, nhiều cơ hội phát triển và ý tưởng mới tuyệt vời sẽ bị bỏ lỡ. Ví dụ, một khoản vay kinh doanh có thể giúp bạn mở công ty riêng, kiếm tiền và trả nợ. Nó có thể sinh lời, nhưng luôn có rủi ro kết thúc với một doanh nghiệp thất bại và một khoản vay phải trả.
Vay học phí
Khoản vay dành cho sinh viên thường dùng để trả cho giáo dục bậc cao, như đại học hoặc cao đẳng. Khác với học bổng hay trợ cấp, khoản này phải trả lại, thường kèm lãi. Cách vay học phí vận hành và chi phí của nó rất khác nhau giữa các nước. Trả hết có thể mất nhiều năm, nhưng tấm bằng cũng có thể mở ra cánh cửa đến công việc tốt hơn và mức lương cao hơn.
Thuê tài chính
Thuê tài chính (leasing) có nhiều hình thức. Phổ biến nhất là thuê một tài sản, chẳng hạn xe ô tô, do công ty cho thuê sở hữu. Nếu cần xe, bạn có thể thuê thay vì mua đứt. Hết hạn thuê, bạn trả lại xe hoặc mua lại bằng cách trả giá trị còn lại. Bạn không sở hữu chiếc xe trong thời gian thuê, nhưng đây vẫn có thể là cách hợp lý để có xe.
Các thuật ngữ chính cần biết
Để giúp bạn định hướng trong chủ đề này, đây là vài thuật ngữ thường dùng:
Điểm tín dụng
Lịch sử tín dụng tạo nên điểm tín dụng của bạn. Nó phản ánh những điều như bạn nợ bao nhiêu, có những loại tài khoản nào, chúng đã mở bao lâu và bạn có từng trả chậm không. Điểm này cho thấy bạn trả nợ có trách nhiệm đến đâu. Điểm càng cao thì bạn càng được bên cho vay đánh giá tốt. Không phải nước nào cũng dùng điểm tín dụng, nhưng hầu hết đều có thứ tương tự, như một hệ thống ghi nhận thông tin người vay. Ở Việt Nam, đó là Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC).
Lãi
Khi vay tiền, trả lại số tiền ban đầu là chưa đủ. Lãi là một tỷ lệ phần trăm tính trên số tiền bạn vay, và đó là cách bên cho vay kiếm tiền. Một số bên cho vay nặng lãi tính lãi cực cao và nhắm vào những người có tín dụng kém, không vay được ở đâu khác. Hãy cẩn thận và chỉ vay từ những bên cho vay uy tín.
Nợ phải trả
Nợ phải trả là thứ bạn còn nợ và chưa thanh toán, như khoản vay ngân hàng, khoản vay mua nhà, thuế đến hạn hoặc hóa đơn chưa trả. Nợ phải trả là khái niệm rộng hơn, và nợ vay là một loại trong đó.
Hợp nhất nợ
Hợp nhất nợ cho bạn gộp nhiều khoản nợ thành một khoản vay với một khoản trả hằng tháng. Nếu mỗi tháng bạn phải xoay xở với nhiều khoản trả nợ, đây có thể là điều đáng xem xét. Bạn thường có được điều khoản tốt hơn, như lãi suất thấp hơn hoặc khoản trả hằng tháng nhỏ hơn. Đọc thêm trong hướng dẫn của chúng tôi về hợp nhất nợ.
Tái cấp vốn
Tái cấp vốn tương tự hợp nhất nợ, nhưng thường nghĩa là thay một khoản nợ bằng một khoản khác có điều khoản tốt hơn, như lãi suất thấp hơn hoặc khoản trả hằng tháng nhỏ hơn.
Phá sản
Phá sản là một thủ tục pháp lý dành cho cá nhân hoặc công ty không trả nổi nợ. Bạn có thể bị tuyên bố phá sản khi tình hình khó có khả năng cải thiện và gần như không còn hy vọng trả nợ. Tài sản của bạn có thể bị định giá và dùng để trả cho chủ nợ, và ngay cả khi đó bạn vẫn có thể chưa thoát hết các khoản nợ. Sau đó, thường rất khó vay khoản lớn trong nhiều năm. Chìa khóa để phục hồi là xây dựng lại lịch sử tín dụng và dùng thu nhập thật cẩn thận. Quy định khác nhau rất nhiều giữa các nước.
Trả nợ định kỳ
Trả nợ định kỳ là những khoản bạn trả đều đặn để hoàn lại số tiền đã vay. Hiểu các kỳ trả nợ của mình vận hành thế nào và có kế hoạch là chìa khóa cho sức khỏe tài chính tốt. Thời hạn trả nợ tùy thuộc vào khoản vay. Vay mua nhà thường kéo dài hàng chục năm, còn vay mua xe có thể trả xong trong vài năm.
Nợ gốc
Nợ gốc là số tiền bạn vay ban đầu. Tổng nợ của bạn là nợ gốc cộng với phần lãi phát sinh trên đó.
Chương trình hỗ trợ giảm nợ
Các chương trình hỗ trợ giảm nợ hoặc quản lý nợ nhằm giúp bạn trả nợ dễ dàng hơn. Một số do các tổ chức tư vấn phi lợi nhuận uy tín điều hành, nhưng số khác thu phí cao hoặc có thể làm xấu tín dụng của bạn. Hãy kiểm tra ai điều hành chương trình và chi phí ra sao trước khi đăng ký.
Chúng tôi hy vọng bài viết này giúp bạn hiểu về nợ rõ hơn một chút.